Loa xã bị phản ánh gây ồn, xã sau sáp nhập có hai hệ thống, tận dụng thiết bị cũ đến đâu

Ba câu hỏi dưới đây là ba câu được hỏi nhiều nhất khi khảo sát tại xã, và cả ba đều không có trong tài liệu hướng dẫn nào. Bài này trả lời từng câu bằng căn cứ cụ thể.

Câu 1. Người dân phản ánh loa ồn quá thì xử lý thế nào

Có quy định về mức ồn của loa không — có, và mới thay đổi

Đây là điểm nhiều người không cập nhật. QCVN 26:2010/BTNMT về tiếng ồn đã hết hiệu lực từ 14/11/2025, được thay bằng QCVN 26:2025/BNNMT, ban hành kèm Thông tư 01/2025/TT-BNNMT ngày 15/5/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Quy chuẩn mới khác quy chuẩn cũ ở ba điểm lớn. Cách phân loại khu vực đổi từ "khu vực đặc biệt / khu vực thông thường" sang năm nhóm A, B, C, D, E. Khung giờ đổi từ hai khung (6h–21h và 21h–6h) sang ba khung: ngày, tối, đêm. Và quan trọng nhất với chúng ta: quy chuẩn mới có một dòng riêng cho nguồn ồn là "Loa", điều mà quy chuẩn cũ không có.

Giới hạn tối đa cho phép đối với loa lắp đặt ngoài trời, theo Bảng 3 của QCVN 26:2025/BNNMT:

Trong đó khu vực A gồm cơ sở giáo dục, cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở chăm sóc người cao tuổi, bảo tàng, thư viện, công trình tín ngưỡng tôn giáo và trụ sở cơ quan. Khu vực B gồm nhà ở và cơ sở lưu trú. Khu vực C gồm cơ sở chăn nuôi, trồng trọt, nuôi trồng thuỷ sản. Khu vực D gồm công trình thể thao, công viên, nhà văn hoá, trung tâm thương mại, chợ, nhà hàng. Khu vực E gồm bến bãi giao thông, khu sản xuất kinh doanh tập trung, công trình công nghiệp, công trình quốc phòng an ninh và các công trình khác.

Nghĩa là khu dân cư thuộc khu vực B, giới hạn ban ngày là 65 dBA. Con số này đo tại vị trí bị ảnh hưởng, tức là tại nhà dân, không phải đo sát loa.

Truyền thanh xã có được miễn trừ không

Đây là chỗ cần đọc kỹ và cũng là chỗ chưa có kết luận dứt khoát. Ghi chú của Bảng 3 nêu hai trường hợp miễn áp dụng: "Tiếng ồn phát sinh từ loa không áp dụng đối với loa, còi xe chuyên dụng của cơ quan, đơn vị được sử dụng theo quy định pháp luật và từ loa của các chương trình biểu diễn nghệ thuật được cấp phép."

Cụm từ "loa của cơ quan, đơn vị được sử dụng theo quy định pháp luật" có thể được hiểu bao gồm đài truyền thanh cấp xã, vì đây là hệ thống do Uỷ ban nhân dân cấp xã quản lý và vận hành theo Nghị định 49/2024/NĐ-CP. Nhưng quy chuẩn không nêu đích danh truyền thanh hay phát thanh ở bất kỳ chỗ nào — cách diễn đạt gắn với "còi xe chuyên dụng" khiến cách hiểu hẹp hơn cũng có cơ sở.

Trong khi chưa có hướng dẫn làm rõ, cách xử lý thận trọng và cũng là cách hợp lý về mặt chuyên môn là: coi giới hạn của quy chuẩn như mục tiêu thiết kế, kể cả khi lập luận miễn trừ có thể đứng vững. Lý do đơn giản là mục đích của truyền thanh không phải phát to nhất có thể, mà là để người dân nghe được nội dung. Một hệ thống bị dân phản ánh liên tục sẽ mất chính cái nó cần nhất là sự chấp nhận của người nghe.

Cần lưu ý thêm về thời hạn chuyển tiếp: cơ sở đã vận hành trước 14/11/2025 được tiếp tục áp dụng QCVN 26:2010/BTNMT — quy chuẩn đã hết hiệu lực nhưng còn được dùng trong thời gian chuyển tiếp — cho đến hết 31/12/2026; từ 01/01/2027 phải theo quy chuẩn mới. Dự án đầu tư mới nộp hồ sơ sau 14/11/2025 thì áp dụng ngay quy chuẩn mới. Nói cách khác, mọi dự án truyền thanh đang lập hồ sơ ở thời điểm này đều thuộc diện áp dụng QCVN 26:2025/BNNMT.

Sáu cách giảm phiền mà không giảm hiệu quả

1. Xoay hướng loa, đừng vặn nhỏ âm lượng. Vặn nhỏ thì nhà gần bớt ồn nhưng nhà xa mất luôn. Xoay loa lệch khỏi mặt tiền nhà gần nhất giữ được vùng phủ mà giảm mạnh mức âm tại điểm bị phản ánh — vì ra ngoài trục chính, mức âm rớt rất nhanh.

2. Chúc loa xuống 10–15 độ. Vừa tăng mức âm ở dải 40–250 m vừa giảm phần âm ném thẳng vào tầng hai, tầng ba nhà đối diện.

3. Đặt lịch âm lượng theo khung giờ. Đây là lợi thế lớn nhất của hệ thống số so với hệ thống cũ và cũng là tính năng ít được dùng nhất. Buổi sáng sớm ồn nền thấp nên chỉ cần mức âm thấp; buổi trưa và chiều ồn nền cao thì tăng lên. Cùng một mức "nghe rõ" nhưng chênh nhau tới 15 dB về mức phát.

4. Dời cột ra xa nhà dân gần nhất. Từ 15 m ra 40 m giảm được khoảng 8,5 dB tại nhà đó mà bán kính phủ gần như không đổi. Đây là biện pháp hiệu quả nhất nếu còn cơ hội chọn vị trí.

5. Chia nhỏ vùng phát. Nội dung chỉ liên quan một thôn thì phát riêng thôn đó. Người dân thôn khác không phải nghe thứ không liên quan — đây là nguồn phàn nàn lớn mà ít ai nghĩ tới, vì nó không phải vấn đề âm lượng mà là vấn đề nội dung.

6. Rút ngắn thời lượng. Bản tin 30 phút mỗi buổi gây khó chịu hơn nhiều so với bản tin 10 phút cùng mức âm. Quy chuẩn mới cũng phản ánh logic này: Bảng 2 cho phép nới ngưỡng tới 15 dBA nếu nguồn ồn chỉ phát dưới 1 giờ ban ngày, và nới giảm dần khi thời lượng tăng.

Khi đã có phản ánh chính thức

Nên đo thay vì tranh luận. Đo mức âm tại đúng vị trí nhà dân phản ánh, vào đúng khung giờ phát, kèm mức ồn nền. Ba khả năng:

• Vượt giới hạn: phải xử lý, và đã có sẵn sáu cách ở trên.
• Không vượt nhưng sát ngưỡng: vẫn nên xử lý. Đúng quy chuẩn không có nghĩa là dễ chịu, nhất là khi loa phát vào giờ nghỉ.
• Thấp hơn nhiều so với giới hạn: vấn đề nằm ở nội dung hoặc khung giờ, không nằm ở âm lượng. Xử lý bằng cách điều chỉnh lịch và phạm vi phát.

Có số liệu đo thì cuộc trao đổi với người dân chuyển từ cảm tính sang cụ thể, và thường kết thúc nhanh hơn nhiều.

Câu 2. Xã mới sau sáp nhập có hai hệ thống khác hãng, gộp thế nào

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, rất nhiều xã mới thừa hưởng hai hoặc ba hệ thống truyền thanh từ các xã cũ, khác hãng, khác thế hệ, khác cả phương thức truyền dẫn. Có bốn phương án, và việc chọn phương án nào phụ thuộc chủ yếu vào tuổi thiết bị.

Phương án A — Gộp về một phần mềm, giữ nguyên phần cứng

Khả thi khi các hệ thống đều là công nghệ IP và nhà cung cấp phần mềm hỗ trợ tích hợp thiết bị của hãng khác. Đây là phương án rẻ nhất nhưng cũng là phương án phụ thuộc hoàn toàn vào thiện chí kỹ thuật của nhà cung cấp. Trước khi chọn, phải hỏi thẳng và yêu cầu trả lời bằng văn bản: phần mềm có điều khiển được cụm thu phát thanh của hãng kia không, ở mức nào — phát được, hay còn giám sát được trạng thái, hay còn chỉnh được âm lượng từ xa.

Rủi ro cần lường: bên bị tích hợp không có động cơ hỗ trợ, và có thể ngừng hợp tác ở lần nâng cấp phần mềm sau.

Phương án B — Vận hành song song, thống nhất quy trình

Giữ nguyên hai hệ thống, hai phần mềm, nhưng thống nhất lịch phát, nội dung và người phụ trách. Đây là phương án tình thế, hợp lý khi cả hai hệ thống còn mới và chưa có kinh phí đầu tư.

Nhược điểm rõ: cán bộ phải thao tác hai lần cho cùng một bản tin, dễ sai sót và dễ quên một bên. Đặc biệt bất lợi khi phát bản tin khẩn cấp — lúc đó không ai muốn đăng nhập hai phần mềm khác nhau.

Phương án C — Thay dần theo tuổi thiết bị

Đây là phương án cân bằng nhất trong đa số trường hợp. Lập danh sách toàn bộ cụm loa của xã mới, ghi năm lắp đặt và tình trạng, rồi thay theo thứ tự từ cũ nhất. Mỗi năm thay một phần, sau ba đến năm năm toàn xã về một nền tảng.

Điều kiện để phương án này không thành nửa vời: phải chốt trước nền tảng đích ngay từ đợt đầu, và mọi đợt sau đều mua thiết bị tương thích với nền tảng đó. Nếu mỗi năm chọn một hãng theo giá thấp nhất thì sau năm năm xã có năm hệ thống thay vì một.

Phương án D — Đầu tư đồng bộ lại toàn bộ

Chỉ hợp lý khi phần lớn thiết bị đã hết vòng đời, hoặc khi hai hệ thống cũ đều là công nghệ có dây và FM. Khi ấy chi phí tận dụng còn cao hơn chi phí thay mới, vì phải duy trì song song hai loại vật tư dự phòng và hai bộ kỹ năng vận hành.

Việc phải làm trước tiên, dù chọn phương án nào

Lập một bản danh sách duy nhất cho toàn xã mới: mỗi cụm loa một dòng, gồm toạ độ, thôn, năm lắp, hãng, công nghệ, số loa, công suất, tình trạng hoạt động, nguồn điện lấy từ đâu.

Nghe đơn giản nhưng đây là việc quyết định. Không có bản danh sách này thì mọi phương án đều là phỏng đoán, và dự toán lập ra sẽ sai. Hồ sơ của các xã cũ thường nằm rải rác, mỗi nơi một kiểu, thậm chí có nơi chỉ còn trong trí nhớ của cán bộ đã chuyển công tác. Đi khảo sát lại thực địa gần như luôn là việc cần làm.

Câu 3. Tận dụng cột và loa cũ đến mức nào là hợp lý

Câu trả lời khác nhau cho từng hạng mục. Nguyên tắc chung: tận dụng phần cơ khí và hạ tầng, thay phần điện tử và phần chịu thời tiết.

Vì sao loa cũ ít khi đáng tận dụng

Loa nén ngoài trời chịu nắng mưa liên tục. Sau 7–10 năm, màng loa và cuộn dây suy giảm khiến độ nhạy tụt 3–8 dB so với lúc mới. Nghe qua thì vẫn kêu, nên rất dễ kết luận là "còn dùng được".

Nhưng 6 dB độ nhạy tương đương giảm một nửa bán kính phủ. Một cụm loa cũ vẫn kêu nhưng chỉ còn phủ 150 m thay vì 300 m sẽ tạo ra vùng lõm mà không ai nhận ra — vì không ai đo. Hệ thống mới, phần mềm mới, máy chủ mới, nhưng người dân ở rìa thôn vẫn không nghe được, và không ai hiểu tại sao.

Về tiền: một loa nén 25 W có giá khiêm tốn so với tổng mức đầu tư một cụm. Tiết kiệm khoản đó để đổi lấy vùng phủ giảm một nửa là đánh đổi rất kém.

Trường hợp nên tận dụng: loa mới lắp dưới 3 năm, đo kiểm cho thấy độ nhạy còn đạt. Cách kiểm tra nhanh không cần thiết bị chuyên dụng: cấp cùng một mức tín hiệu cho loa cũ và một loa mới cùng loại, đo mức âm ở cùng khoảng cách. Chênh quá 3 dB thì nên thay.

Vị trí cột: đừng mặc định giữ nguyên

Điểm này đáng nhắc riêng vì hay bị bỏ qua. Hệ thống truyền thanh có dây được thiết kế theo logic tiết kiệm dây: cột bám theo tuyến dây, tuyến dây bám theo đường có sẵn. Hệ thống IP không có ràng buộc đó — mỗi cụm loa độc lập, chỉ cần điện và sóng.

Giữ nguyên toàn bộ vị trí cột cũ là bê nguyên ràng buộc của công nghệ cũ sang công nghệ mới, kèm theo cả những vùng lõm mà xã đã sống chung nhiều năm. Khi chuyển đổi, nên rà lại: cụm nào đang phủ đúng dân cư thì giữ, cụm nào đặt ở chỗ trống hoặc chồng lấn quá nhiều với cụm bên cạnh thì dời.

Đây là cơ hội mười năm mới có một lần. Bỏ qua thì phải sống chung với bố trí cũ suốt vòng đời của hệ thống mới.

Công ty Cổ phần Xây dựng và Công nghệ Bình Định tư vấn giải pháp kỹ thuật, cung cấp thiết bị hợp quy, khảo sát hạ tầng, lắp đặt, bảo trì và phần mềm cho hệ thống truyền thanh cấp xã. Liên hệ 024.33.96.6668 để được khảo sát và tư vấn phương án không tính phí.