Ba thế hệ công nghệ truyền thanh cơ sở đang cùng tồn tại ở Việt Nam. Mỗi loại có logic kỹ thuật riêng và phù hợp với những điều kiện khác nhau. Bài viết này so sánh chúng trên các tiêu chí mà đơn vị quản lý thực sự quan tâm khi phải ra quyết định đầu tư.
Nguyên lý khác nhau ở đâu
Truyền thanh có dây đưa tín hiệu âm tần từ phòng máy tới từng cụm loa qua đường dây dẫn. Đơn giản, đã vận hành nhiều thập kỷ, không phụ thuộc mạng viễn thông.
Truyền thanh không dây FM điều chế tín hiệu lên sóng vô tuyến ở tần số được cấp phép; cụm loa có bộ thu, dò đúng tần số và phát ra loa. Bỏ được đường dây, nhưng phải xin cấp phép tần số và chịu các hạn chế của truyền sóng.
Truyền thanh ứng dụng CNTT – viễn thông số hóa âm thanh, đóng gói thành dữ liệu và truyền trên hạ tầng viễn thông, Internet. Đây chính là định nghĩa được nêu trong quy định hiện hành, và là công nghệ mà chiến lược hiện đại hóa truyền thanh cơ sở đang hướng tới.
Chất lượng âm thanh
Hệ thống có dây suy hao theo chiều dài đường dây; cụm loa càng xa phòng máy, tiếng càng nhỏ và càng dễ lẫn tạp âm. Hệ thống FM chịu ảnh hưởng của địa hình và thời tiết, dễ méo tiếng, rè, và có nguy cơ bị nhiễu bởi nguồn phát khác. Hệ thống IP truyền dữ liệu số nên chất lượng gần như không suy giảm theo khoảng cách: cụm loa ở thôn xa nhất nghe cũng như cụm gần nhất.
Rủi ro an ninh thông tin
Đây là tiêu chí ngày càng được coi trọng. Hệ thống có dây có rủi ro vật lý: đứt dây, mất trộm dây. Hệ thống FM có rủi ro nghiêm trọng hơn về mặt nội dung: nguy cơ bị chèn sóng, tức một nguồn phát lạ cùng tần số có thể phát nội dung không kiểm soát ra loa của xã. Hệ thống IP có xác thực thiết bị theo mã định danh và mã hóa kênh điều khiển, nên việc chèn nội dung khó hơn đáng kể, đổi lại cần quản lý tốt tài khoản và mật khẩu.
Vận hành hằng ngày
Với hệ thống có dây và FM, muốn phát thì phải có người tại phòng máy đúng giờ. Với hệ thống IP, chương trình được đặt lịch chạy tự động, và khi cần phát đột xuất, cán bộ có thể phát ngay từ điện thoại mà không phải quay về trụ sở. Trong tình huống khẩn cấp như bão lũ hay sự cố, chênh lệch này rất đáng kể.
Khả năng giám sát
Đây là điểm khác biệt lớn nhất mà nhiều đơn vị chỉ nhận ra sau khi đã dùng. Với hệ thống có dây và FM, cách duy nhất để biết một cụm loa hỏng là có người dân phản ánh hoặc cử người đi kiểm tra. Với hệ thống IP, phần mềm hiển thị liên tục tình trạng kết nối, dòng tiêu thụ, mức âm lượng và cường độ tín hiệu của từng cụm; sự cố được phát hiện gần như ngay lập tức và biết chính xác ở điểm nào.
Chi phí
Về đầu tư ban đầu, hệ thống có dây rẻ nếu địa bàn nhỏ và gọn, nhưng chi phí tăng nhanh theo khoảng cách vì phải kéo dây. Hệ thống FM tiết kiệm được đường dây nhưng cần máy phát và thủ tục tần số. Hệ thống IP có chi phí thiết bị đầu cuối cao hơn tính trên mỗi cụm, bù lại không phụ thuộc khoảng cách.
Về vận hành, hệ thống có dây tốn nhiều nhất do bảo trì đường dây lặp lại hằng năm và hư hỏng sau mưa bão. Hệ thống FM tốn cho máy phát, ắc quy và duy trì tần số. Hệ thống IP phát sinh cước data cho mỗi cụm loa — một khoản nhỏ nhưng thường xuyên, cần được bố trí trong kinh phí chi thường xuyên.
Mở rộng về sau
Mở rộng hệ thống có dây nghĩa là kéo thêm dây, chi phí tăng theo khoảng cách. Mở rộng hệ thống FM có thể phải xin bổ sung tần số hoặc tăng công suất. Mở rộng hệ thống IP đơn giản nhất: lắp thêm cụm loa và khai báo mã định danh vào phần mềm, không ảnh hưởng tới các cụm đang chạy.
Chọn phương án nào
Với địa bàn nhỏ, gọn, hạ tầng dây còn tốt và kinh phí eo hẹp, giữ hệ thống có dây và chỉ nâng cấp phần xuống cấp vẫn hợp lý trong ngắn hạn. Với địa bàn rộng, dân cư phân tán, địa hình chia cắt, hoặc đơn vị hành chính mới hình thành từ nhiều xã cũ, phương án ứng dụng CNTT – viễn thông có ưu thế rõ về vận hành và mở rộng. Với hệ thống FM đã cũ, việc chuyển đổi thường được cân nhắc sớm hơn do rủi ro chèn sóng và khó khăn trong bảo trì.
BINHDINH.JSC tư vấn giải pháp kỹ thuật, cung cấp thiết bị hợp quy, lắp đặt và phần mềm cho hệ thống truyền thanh cấp xã ứng dụng công nghệ thông tin – viễn thông. Hotline 024.33.96.6668.